Xét về quy mô người hâm mộ và tầm ảnh hưởng toàn cầu, bóng bầu dục (rugby) khó lòng cạnh tranh sòng phẳng với bóng đá – môn thể thao vua sở hữu hơn 3,5 tỷ cổ động viên cuồng nhiệt. Trên thực tế, rugby thậm chí còn thường xuyên vắng mặt trong danh sách “Top 10” các môn thể thao phổ biến nhất hành tinh. Thế nhưng, đối với hàng triệu tín đồ trung thành, trong đó có người Nhật, môn thể thao này không dừng lại là trò chơi giải trí, mà còn mang đức tin và tinh thần của một tôn giáo thực sự.
Sự cuồng nhiệt đó giải thích lý do tại sao tại một quốc gia Đông Á như Nhật Bản lại tồn tại một đền thờ Thần đạo (Shinto) dành riêng cho môn bóng bầu dục. Điều này hoàn toàn hợp lý nếu nhìn vào các số liệu thống kê: Nhật Bản hiện là quốc gia sở hữu số lượng cầu thủ bóng bầu dục lớn thứ 4 toàn thế giới.
Thánh địa này chính là đền Sawata Jinja, một ngôi đền phụ nằm nép mình bên trong khuôn viên rộng lớn và cổ kính của đền Shimogamo nổi tiếng tại cố đô Kyoto.
Dấu ấn lịch sử của “Cú đá đầu tiên”
Để vào đền Sawata, du khách đi bộ dọc theo con đường chính Sando dẫn vào các bộc điện của đền Shimogamo. Đền Sawata nằm ở đoạn cuối phía nam của con đường này, ngay sát phía bắc của đền phụ Kawai, nơi thờ phụng nữ thần sắc đẹp Tamayorihime no Mikoto. Khu vực xung quanh đây cũng là địa điểm truyền thống thường xuyên tổ chức các buổi lễ yabusame (nghệ thuật bắn cung trên lưng ngựa) đầy oai hùng của các võ sĩ.
Mặc dù có kết cấu kiến trúc khá nhỏ nhắn, đền Sawata lại mang giá trị lịch sử vô giá đối với nền thể thao Nhật Bản. Ngược dòng thời gian về tháng 9/1910, chính tại khu rừng linh thiêng Tadasu no Mori bao bọc quanh ngôi đền, trận đấu bóng bầu dục đầu tiên giữa hai đội tuyển người Nhật đã được diễn ra. Các cầu thủ đến từ Đại học Keio (Tokyo), dưới sự dẫn dắt của người thầy kiêm huấn luyện viên Edward Bramwell Clarke, đã có chuyến hành quân đến cố đô và đối đầu với các học sinh của Trường Trung học Kyoto số 3 (tiền thân của Đại học Kyoto ngày nay). Đội Keio giành chiến thắng áp đảo với tỷ số 39-0.
Bản chất của sự kiện này là một buổi giao lưu và tập luyện chung, khi các thành viên Keio đóng vai trò như những “nhà truyền giáo rugby” mang sứ mệnh phổ cập luật chơi và truyền bá môn thể thao này tới vùng Kansai.
Phải đến năm 1912, trận đấu chính thức đầu tiên tại giải sinh viên mới được tổ chức giữa Đại học Keio và Đại học Doshisha, với chiến thắng 24-3 nghiêng về đại diện Tokyo.
Để ghi nhớ cột mốc vĩ đại này, vào năm 1969, các cựu thành viên của câu lạc bộ bóng bầu dục Đại học Kyoto đã chung tay dựng lên tượng đài bằng đá dập nổi dòng chữ “Địa điểm của cú đá đầu tiên”. Sức nặng lịch sử của ngôi đền cũng chính là lý do vì sao lễ bốc thăm chia bảng Giải vô địch bóng bầu dục thế giới (Rugby World Cup) 2019 đã được trang trọng tổ chức tại Kyoto, thay vì thủ đô Tokyo hiện đại.
Trước khi tọa lạc yên bình tại vị trí hiện tại, đền Sawata từng có một số phận khá thăng trầm. Ban đầu, đền nằm trong khuôn viên của cung điện hoàng gia, nhưng đã bị thiêu rụi hoàn toàn trong cuộc nội chiến Onin thảm khốc (1467–1477), cuộc chiến đã biến phần lớn Kyoto thành tro tàn. Trải qua nhiều thế kỷ, đền được di dời qua nhiều vị trí khác nhau trong tổng thể khuôn viên Shimogamo trước khi định cư vững chắc tại vị trí ngày nay.
Những lời cầu nguyện “hình quả bóng bóng bầu dục”
Sự độc đáo của đền Sawata ngay lập tức gây ấn tượng với du khách ngay từ khi bước khu vực sảnh bái chính. Trước hòm công đức đặt một khối gỗ được đẽo gọt tỉ mỉ theo hình dáng một quả bóng bầu dục. Những tấm Ema (bảng gỗ cầu nguyện) treo dày đặc xung quanh cũng mang hình dáng quả bóng oval đặc trưng. Trên các tấm gỗ này là vô vàn những dòng chữ viết tay chứa đựng ước vọng chiến thắng của các cầu thủ, huấn luyện viên và người hâm mộ gửi gắm đến các vị thần linh.
Đáng chú ý, trong số đó có một tấm Ema được viết hoàn toàn bằng tiếng Anh từ một cổ động viên người Anh xa xứ. Người này gửi gắm niềm hy vọng bất diệt cho đội tuyển quốc gia Anh, hay còn gọi là “Hoa Hồng Đỏ” (The Red Roses/Lions). Đội tuyển Anh đã không thể chạm tay vào chiếc cúp vô địch thế giới kể từ chiến thắng lịch sử năm 2003, đây cũng là lần duy nhất một quốc gia thuộc Bắc bán cầu giành được Cúp Webb Ellis danh giá. Sự xuất hiện của những lời cầu nguyện này minh chứng cho việc đền Sawata đã vượt tầm quốc gia để trở thành biểu tượng tinh thần chung.
Bên cạnh đó, trong các tủ kính trang trọng tại đền, người ta trưng bày những chiếc áo đấu mang sắc áo đỏ-trắng có chữ ký của các tuyển thủ thuộc đội tuyển bóng bầu dục quốc gia nam và nữ Nhật Bản (đội tuyển Brave Blossoms).
Một cửa hàng lưu niệm nhỏ bên cạnh chuyên bán các loại bùa hộ mệnh (Omamori) và các phụ kiện thời trang thiết kế theo chủ đề rugby luôn tấp nập khách mua, mang lại nguồn thu ổn định cho ngôi đền.
Triết lý Thần đạo và bóng bầu dục
Có hai vị thần chính được thờ phụng nghiêm trang tại đền Sawata là thần Kantama no Mikoto và thần Kamo Taketsunumi no Mikoto, vị thần được tôn vinh là người khai phá ra vùng đất đại địa Kyoto cổ xưa và là thần bảo hộ của thành phố.
Triết lý sâu xa của Thần đạo thể hiện rõ nét qua danh xưng của vị thần Kantama no Mikoto (神魂命). Trong tiếng Nhật, chữ “tama” (魂) mang ý nghĩa là “linh hồn”, “tinh thần” hay “cốt cách”. Tuy nhiên, một chữ Hán khác có cùng cách phát âm “tama” (球) lại mang nghĩa là “quả bóng” hoặc “khối cầu”, một sự trùng hợp ngữ âm vô cùng hoàn hảo đối với một ngôi đền thể thao.
Đồng thời, ba chữ Hán cấu thành tên vị thần này cũng được dùng để gọi Kamimusubi no Mikoto, một trong ba vị thần tối cao khởi thủy (Zoka no Sanshin) trong thần thoại Nhật Bản. Theo cổ thư Kojiki (Cổ Sự Ký), họ xuất hiện từ thuở hỗn mang, trước cả các vị thần lập quốc nổi tiếng như Izanagi, Izanami hay Nữ thần Mặt trời Amaterasu Omikami, là cội nguồn tối cao cho sự sinh sôi, nảy nở của vạn vật.
Thần Kamimusubi no Mikoto ngự trị tại “Cao nguyên Thiên đường” (Takamagahara) và là thế lực thần bí luôn đứng sau hỗ trợ, ban phát sức mạnh cho các vị thần vùng Izumo. Tinh thần không ngừng biến hóa, tràn đầy năng lượng sinh tồn và sức mạnh nội tại của vị thần vô hình này được xem là phép ẩn dụ đại diện cho sức mạnh cơ bắp, sự dẻo dai và tinh thần chiến đấu cống hiến trên sân cỏ của môn bóng bầu dục.
Edward Bramwell Clarke – người thắp lên ngọn lửa Rugby tại Nhật
Nếu như các vị thần ban phát điểm tựa tâm linh, thì Edward Bramwell Clarke (1874–1934) chính là người bằng xương bằng thịt đã mang hạt giống rugby gieo mầm vào tâm hồn người Nhật.
Clarke sinh ra tại thành phố cảng tự do Yokohama trong những năm đầu thời kỳ mở cửa. Ông là con trai của một thợ làm bánh có gốc gác từ Jamaica và được nuôi dưỡng trong môi trường khá giả. Với trí tuệ thông minh, ông đã sang Anh học tập và tốt nghiệp xuất sắc hai ngành Luật và Văn học tại Đại học Cambridge danh tiếng vào năm 1899. Ngay sau khi nhận bằng, ông chọn quay trở lại Nhật Bản và đảm nhận vị trí giảng viên tiếng Anh và văn học phương Tây tại Đại học Keio ở Tokyo.
Chính tại đây, cùng với người bạn đồng môn từng học chung tại Cambridge là ông Ginnosuke Tanaka, Clarke đã đứng ra thành lập câu lạc bộ bóng bầu dục đầu tiên của Đại học Keio và trực tiếp sắm vai huấn luyện viên trưởng.
Vào ngày 7/12/1901, Câu lạc bộ Rugby Keio đã có trận đấu cọ xát lịch sử với đội tuyển đến từ Câu lạc bộ Cricket và Điền kinh Yokohama (gồm các cầu thủ ngoại quốc). Đây là sự kiện đầu tiên được ghi nhận trong biên niên sử thể thao về việc một đội bóng bầu dục thuần Nhật tham gia tranh tài sòng phẳng với người nước ngoài.
Clarke miệt mài huấn luyện cho đến năm 1907 thì gặp phải một chấn thương nghiêm trọng, buộc phải cắt bỏ toàn bộ chân phải. Không đầu hàng số phận, ông chuyển sang giảng dạy tại Đại học Hoàng gia Kyoto, cống hiến cho học thuật và trở thành cộng tác viên đắc lực viết bài cho cuốn Bách khoa toàn thư Britannica lừng danh. Ông cũng được biết đến là người bạn vong niên có mối quan hệ thư tín thâm giao với nhà văn huyền thoại Lafcadio Hearn (Koizumi Yakumo).
Sau khi trút hơi thở cuối cùng vào năm 1934, Edward Bramwell Clarke được an táng trang trọng tại Nghĩa trang người nước ngoài thành phố Kobe, để lại một di sản thể thao đồ sộ mà mỗi khi nhắc đến, người hâm mộ bóng bầu dục Nhật Bản đều hướng lòng thành kính về ngôi đền nhỏ Sawata ở Kyoto để tri ân.
